Menu

Rasterhoffpark (Sneek) - 25 september 2021 (21-10-2021)

Na anderhalf jaar was het eindelijk weer mogelijk om zonder enige beperking een excursie te houden. Op veel plekken leek het te droog te zijn voor paddenstoelen, en daarom werd gekozen voor het Rasterhoffpark in Sneek, een gevarieerd gebied dat een bewezen rijkdom aan paddenstoelen heeft. Bovendien, op houtsnippers was kort voor de excursie al de fluweelleemhoed (Agrocybe putaminum) gevonden. De fluweelleemhoed is in Friesland een zeldzame soort, en dat was reden genoeg om deze te willen zien .

stekelsporige wimperzwam, fluweelleemhoed en gewone beurszwam
stekelsporige wimperzwam, fluweelleemhoed en gewone beurszwam
(©Sjoerd Greydanus)

Het gebied wordt begraasd door Schotse Hooglanders. De mest leverde dan ook de eerste paddenstoelen van de excursie op. Het oranje borstelbekertje (Cheilymenia dennisii) was met het blote oog duidelijk te onderscheiden. Het felgekleurde bekertje komt algemeen op mest van Schotse Hooglanders voor, en kan soms in groepjes een gehele vlaai bedekken.
Verder waren met de loep tussen de geel-oranje bekertjes nog minieme witte schijfjes te zien. Onder de microscoop bleken de asci ballonvormig te zijn, een kenmerk dat al snel leidde tot het besuikerd mestdwergschijfje (Coprotus granuliformis). Het besuikerd mestdwergschijfje is een zeer zeldzame soort, en nu voor de eerste keer in Friesland gemeld. Het blijft de vraag, of misschien de soort niet over het hoofd wordt gezien, omdat bijna een stereomicroscoop nodig is om ze goed te kunnen onderscheiden.

Onderweg naar de houtsnippers vielen op een verstoorde plek enkele rode schijfjes al snel op. Het waren onmiskenbaar wimperzwammetjes, maar voor het gewone wimperzwammetje waren de randharen te kort, en bovendien, deze stonden op de grond. Wimperzwammetjes waren vroeger nauwelijks op naam te brengen, maar dankzij het boek van Henk Huijser, Het geslacht Wimperzwam in Nederland, hoeven wimperzwammetjes niet bij voorbaat genegeerd te worden. Voor wimperzwammen is sporenvorm in combinatie met sporenornamentatie een belangrijk determinatiekenmerk. Deze soort had bolvormige sporen met wat afgeplatte stekels, kenmerkend voor de stekelsporige wimperzwam (Scutellinia trechispora).

Even verderop lagen dan de houtsnippers waarop de fluweelleemhoed (Agrocybe putaminum) in groepjes verspreid stonden. Een tweede soort waarvoor de houtsnippers een ideale voedselbron leken te zijn, was de gewone beurszwam (Volvariella gloiocephala). De gewone beurszwam staat bijna altijd alleen, en laat zich gemakkelijk herkennen aan de beurs aan de steelvoet.

reuzenbovist, gordelchampignon en grote parasolzwam (©Sjoerd Greydanus)
reuzenbovist, gordelchampignon en grote parasolzwam
(©Sjoerd Greydanus)

Vaak moet in drogere periodes naar kleine paddenstoelen gespeurd worden, maar gelukkig hoefde dat tijdens deze excursie niet. De forse paddenstoelen trokken alle aandacht naar zich toe. Eén daarvan was de reuzenbovist (Calvatia gigantea). Deze grote witte bol staat als zeer algemeen te boek, maar toch wordt hij jaarlijks slechts een vijftal keer gemeld. Deze bovist is gebonden aan voedselrijke omstandigheden, vaak bemeste weilanden.

Op de terugweg stonden langs het pad enkele grote champignons. Ook deze gordelchampignon (Agaricus subperonatus) heeft een voorkeur voor een voedselrijk milieu. Hij wordt verspreid door Friesland aangetroffen, met name in parken en plantsoenen.

Op het laatst werden nog enkele exemplaren van de grote parasolzwam (Macrolepiota procera) gevonden. Met name jonge exemplaren zien er altijd spectaculair uit. Deze soort vormde dan ook een mooie afsluiting van een excursie die in totaal 29 soorten opleverde, waarvan twee nieuwe soorten voor Friesland.

Enkele waargenomen soorten...

Ottema-Wiersmareservaat - 3 oktober 2020 (18-10-2020)

Vanwege de Corona-crisis was het ook voor de Paddenstoelen Werkgroep Friesland bijna onmogelijk om activiteiten te organiseren. Toch begint het bij iedere mycoloog te kriebelen, als in de herfst massaal de paddenstoelen verschijnen. Daarom werd uiteindelijk besloten om met een kleine groep naar een gebied te gaan waar nog weinig soorten bekend waren. Dit bleek het Ottema-Wiersmareservaat te zijn, een natuurgebied waarvoor in kilometerhok 192-583 nog slechts 2 (!!) soorten geregistreerd stonden.

Het Ottema-Wiersmareservaat is een terrein van het It Fryske Gea dat normaliter voor het publiek is afgesloten. Gelukkig kreeg de Paddenstoelen Werkgroep Friesland toestemming om het natte terrein op paddenstoelen te inventariseren. Ruwweg gezegd bestond het onderzochte deel uit een grasland met veenmos en bosschages met ondermeer els, berk en wilg. Een afwisselend terrein op een relatief klein oppervlak vormt vaak een goede basis voor een verscheidenheid aan paddenstoelen.

In het vochtige veenmos werden de eerste paddenstoelen dan ook al snel gevonden. In eerste instantie torende het groot mosklokje (Galerina clavata) boven alles uit. Het groot mosklokje is niet specifiek gebonden aan veenmos, maar kan in ieder type grasland gevonden worden, en is daardoor een zeer algemeen mosklokje.

Kort daarna werd dan de eerste aan veenmos gebonden soort gezien.

Groot mosklokje (©Sjoerd Greydanus)
groot mosklokje
(©Sjoerd Greydanus)

Het veenmosvuurzwammetje (Hygrocybe coccineocrenata) is op zicht al gemakkelijk te herkennen, doordat de hoed in het midden kleine zwarte schubjes heeft. Verder heeft dit vuurzwammetje vaak een enigszins trechtervormig uiterlijk. Door zijn gebondenheid aan veenmos is dit vuurzwammetje zeldzaam in Nederland. In het Ottema-Wiersmareservaat stonden ze op een handvol plekken tussen het veenmos.

Het gewone vuurzwammetje (Hygrocybe miniata) daarentegen stond wel verspreid in het hele gebied, omdat het minder eisen aan zijn biotoop stelt. Ook het oranjegeel trechtertje (Rickenella fibula), het paarsharttrechtertje (Rickenella swartzii) en de grasleemhoed (Agrocybe pediades) zijn weinig kieskeurig, en het verbaasde dan ook niet, dat deze soorten in het reservaat werden aangetroffen.

De berken-elzenbosjes leverden ook een groot aantal soorten op. De kleine berkenrussula (Russula nitida) en de roze berkenrussula (Russula betularum) zijn algemene begeleiders van berken.
Elzen worden vaak begeleid door elzenzompzwammen, zeker waar het milieu enigszins vochtig is. Naast de algemene bleke elzenzompzwam (Alnicola escharoides) werd ook de zeldzamere fijnschubbige elzenzompzwam gevonden (Alnicola subconspersa). Deze soort onderscheidt zich van andere elzenzompzwammen door de fijnschubbige hoed.
Waar houtsnippers lagen, groeide massaal het zemelig donsvoetje (Tubaria conspersa).

fijnschubbige elzenzompzwam, gewoon vuurzwammetjes en zemelig donsvoetje (©Sjoerd Greydanus)
fijnschubbige elzenzompzwam, gewoon vuurzwammetjes en zemelig donsvoetje
(©Sjoerd Greydanus)

De bosschages bleken vooral goed te zijn voor korstzwammen. Er werden een vijftiental soorten op stammen en takken gevonden. Het ruwsporig harskorstje (Basidiodendron caesiocinereum) en de wimpertandjeszwam (Hyphodontia subalutacea) zijn matig algemeen, het pegeldwergkorstje (Trechispora nivea) is vrij zeldzaam.

Zoals veel excursies eindigde ook deze excursie met een topper. Tijdens de middagwandeling werd een zwarte klonter in het gras gezien. Het leek iets van een slijmzwam. Op goed geluk meegenomen werd een deel meegenomen, in de hoop, dat het goed zou rijpen. En zowaar, dat deed het wonderwel. Het bleek het zeer zeldzame lilaroze kalknetje (Badhamia lilacina) te zijn, de zevende melding in Nederland na 1990.

De uiteindelijke lijst telde ruim vijftig soorten, en dat geeft al aan, dat het Ottema-Wiersmareservaat een potentieel rijk gebied voor paddenstoelen is.

Schwartzenbergerbos (Noordbergum) - 9 november 2019 (14-12-2019)

Een kille, mistige ochtend weerhield vijf werkgroepleden niet om aan de laatste excursie van 2019 deel te nemen. Deze werd gehouden in het Schwartzenbergerbos bij Noordbergum, een recentelijk op voormalig landbouwgrond aangelegd perceel bos. Door het bos slingert zich een breed pad dat ook door mountainbikers wordt gebruikt. Laat in de herfst was de bodem door een dikke strooisellaag bedekt.

Het wekte dan ook geen verbazing, dat door het gehele bos verspreid vele strooiselafbrekers groeiden, zoals de nevelzwam (Clitocybe nebularis) en de roodbruine schijnridderzwam (Lepista flaccida).

Als houtafbreker kwam de streepsteelmycena (Mycena polygramma) in grote getale voor, ook regelmatig aan de voet van bomen.

streepsteelmycena (©Henk Dijkstra)
streepsteelmycena
(©Henk Dijkstra)

Van de vijftig gevonden soorten behoorden 33 tot de houtafbrekers, dus met recht kan gezegd worden, dat deze excursie vooral een houtzwammenexcursie was. In een relatief jong bos komt vooral veel weinig verteerd dood hout voor. Het plooivlieswaaiertje (Plicaturopsis crispa) heeft een sterke voorkeur voor nog niet sterk verteerde stammetjes, die het vaak over een grote lengte kan bedekken.

Het loodkleurig netplaatje (Dictydiaethalium plumbeum) lijkt vooral in de late herfst voor te komen, zelfs tot aan februari als de winters zacht en vochtig zijn. Op een dode stam werd deze slijmzwam in verschillende stadia gezien, van nog jonge oranje tot rijpe grijze vruchtlichamen.

Paarse knoopzwammen moeten altijd microscopisch gecontroleerd worden. Aan de buitenzijde is niet te zien, of je te maken hebt met de paarse knoopzwam of met de grootsporige paarse knoopzwam. Het gevonden exemplaar in het Schwartzenbergerbos bleek de paarse knoopzwam (Ascocoryne sarcoides) te zijn. Ook deze soort kan tijdens vochtige winters tot aan februari/maart veel gevonden worden.

plooivlieswaaiertje, loodkleurig netplaatje en paarse knoopzwam (©Henk Dijkstra)
plooivlieswaaiertje, loodkleurig netplaatje en paarse knoopzwam
(©Henk Dijkstra)

Waar eiken staan, vind je natuurlijk ook soorten die een voorkeur voor eikenhout hebben. Het eikentakstromakelkje (Rutstroemia firma) en de oranje aderzwam (Phlebia radiata) groeien vooral op eik, maar kunnen zo nu en dan ook op andere soorten hout worden gezien. De zwarte viltzwam (Chaetosphaerella phaeostroma) daarentegen komt op meerdere soorten voor.

zwarte viltzwam, oranje aderzwam en eikentakstromakelkje (©Henk Dijkstra)
zwarte viltzwam, oranje aderzwam en eikentakstromakelkje
(©Henk Dijkstra)

Enkele waargenomen soorten...