Menu

Marswâl (Rohel) - 12 oktober 2019 (27-11-2019)

Toen een vijftal werkgroepleden het bruggetje naar de Marswâl waren overgestoken en op het dijkje stonden, keken ze uit over een vlakte die totaal ondergelopen leek te zijn. Er was dus geen andere keuze om op de dijk te beginnen. Gelukkig bleken hier al vrij snel enkele soorten gevonden te worden, zoals de grijsbruine grasmycena (Mycena aetites) en de okergele stropharia (Stropharia coronilla), voldoende inspiratie om het gebied verder te onderzoeken.

grijsbruine grasmycena, spitse vlekplaat en bleekbruine bekerzwam (©Sjoerd Greydanus)
grijsbruine grasmycena, spitse vlekplaat en bleekbruine bekerzwam
(©Sjoerd Greydanus)

De spitse vlekplaat (Panaeolus acuminatus) heeft een voorkeur matig bemeste graslanden en plantsoenen. De steel is meestal fraai bepoederd, en kan tot een tiental centimeters lang worden. Behalve op de klei komt de spitse vlekplaat verspreid in Friesland voor. Voor de Marswâl was het één van de 27 soorten die voor de eerste keer in het gebied werden genoteerd.

Hier en daar zijn er in de Marswâl plekjes met houtsnippers en/of stobben. Zulke plekken worden snel door houtafbrekende paddenstoelen in beslag genomen, en gelukkig niet alleen door de zeer algemene gewone zwavelkop (Hypholoma fasciculare). Op houtsnippers groeide de bleekbruine bekerzwam (Peziza repanda) met verschillende vruchtlichamen waarvan enkele al vrij fors waren uitgegroeid. Hoewel in de literatuur veelal humus als substraat vermeld wordt, blijkt deze soort toch vooral op hout voor te komen, zo is uit onderzoek in Drenthe gebleken, met name els.

kleinsporige franjehoed, adonismycena en zwartwordende wasplaat (©Sjoerd Greydanus)
kleinsporige franjehoed, adonismycena en zwartwordende wasplaat
(©Sjoerd Greydanus)

Op een stronk stond een groepje kleine, bruine paddenstoelen. Omdat ze zeer met water waren verzadigd, was niet direct duidelijk om wat voor soort het zou kunnen gaan, al bestond het vermoeden, dat het een soort franjehoed zou kunnen zijn. Onder de microscoop werd dit al snel bevestigd. De combinatie van kleine sporen en de vorm van de cystiden liet daarna geen enkele twijfel meer bestaan. De kleinsporige franjehoed (Psathyrella laevissima) is in Friesland nog niet vaak gevonden. Marswâl is nu de derde vindplaat in Friesland.

Naast de vele grijs- en bruinachtige soorten werden ook nog enkele kleurrijke paddenstoelen gezien. De fraaie rozerode adonismycena (Mycena adonis) contrasteerde sterk met het nog groene gras. Deze soort stond verspreid in het gehele gebied. Van de wasplaten werd alleen de zwartwordende wasplaat (Hygrocybe conica) gevonden.

In totaal leverde de excursie 39 soorten op. Enkele waargenomen soorten...

Ritskebos (Burgum) - 28 september 2019 (06-11-2019)

Dankzij de vele neerslag en de relatief hoge temperaturen was al duidelijk geworden, dat het voor de paddenstoelen eindelijk weer eens een goede herfst was. De werkgroepleden waren op 28 september 2019 dan ook bij voorbaat erg enthousiast voor de excursie naar het Ritskebos, dat nog nooit op het excursie-programma had gestaan.

gezoneerde stekelzwam, dwerghertenzwam en kortstelige veldridderzwam (©Sjoerd Greydanus)
gezoneerde stekelzwam, dwerghertenzwam en kortstelige veldridderzwam
(©Sjoerd Greydanus)

De excursie begon direct goed langs de berm van de Ritskeloane, en ook langs het schelpenpad bleek het rijk aan paddenstoelen te zijn. De excursie leverde uiteindelijk 75 soorten op waarvan twee nieuw voor Friesland.

De berm van de Ritskeloane bleek een goede voedingsbodem te zijn voor talloze schaapjes (Lactifluus vellereus), gewone eekhoorntjesbroden (Boletus edulis) en panteramanieten (Amanita pantherina). Ook de gezoneerde stekelzwam (Hydnellum concrescens) had in de berm een plekje gevonden.

Tussen al deze forse paddenstoelen werd ook een klein bekerzwammetje ontdekt, slechts enkele centimeters in doorsnede. Het leek enigszins op de kleine bruine bekerzwam, maar het was niet alleen kleiner, maar ook minder dicht met bruine haren bezet. Na microscopisch onderzoek werd al snel duidelijk, dat de kleine bruine bekerzwam inderdaad een dubbelganger heeft, namelijk de afgeplatte grondbekerzwam (Geopora tenuis). De afgeplatte grondbekerzwam was nog niet eerder in Friesland gemeld.

Hoewel de gekraagde aardster (Geastrum triplex) geen zeldzaamheid is, is het toch altijd bijzonder de typische tulpenbollen te vinden, het beginstadium van deze fraaie aardster. De kortstelige veldridderzwam (Melanoleuca brevipes) had zich wat meer tussen de bramen verborgen. Even later werd nog de zwartwitte veldridderzwam (Melanoleuca polioleuca) gevonden.

Op stukjes hout stond massaal het wieltje (Marasmius rotula), in gezelschap van de dwerghertezwam (Pluteus nanus).

elfenschermpje en schijfsteelmycena (©Sjoerd Greydanus)
elfenschermpje en schijfsteelmycena
(©Sjoerd Greydanus)

De roze mycena's kunnen nog wel eens discussie opleveren, omdat er enkele soorten zijn die sterk op elkaar lijken. Meestal richt de discussie zich dan op het gewoon elfenschermpje (Mycena pura) en het heksenschermpje (Mycena rosea). Met name het elfenschermpje is een zeer variabele soort. Toch zijn er op het oog enkele verschillen: het heksemschermpje oogt als een vrij plompe paddenstoel, omdat de verhouding tussen de steel en de hoed niet groter is dan anderhalf. Bovendien loopt de steel van het heksenschermpje vanaf de basis sterk taps toe naar de top. De exemplaren in het Ritskebos waren duidelijk slank, zonder een slanke steeltop en een sterk verbrede steelvoet. Duidelijk was, dat het dus om het elfenschermpje ging.

De schijfsteelmycena (Mycena stylobates) daarentegen lijkt in zijn verse vorm bijna onmiskenbaar. De kleine witte mycena heeft een relatief stevige schijf aan de steel.

Tussen het mos werden op twee verschillende plekken kleine oranje bekerzwammetjes gevonden. Omdat er meerdere oranje soorten zijn die op mos groeien, moesten de schijfjes mee worden genomen voor microscopisch onderzoek. Het schijfje bleek prachtige, ronde en met oliedruppels gevulde sporen te hebben, met een gemiddelde doorsnede van 17 µm, kenmerken die precies passen bij het groot moskussentje (Pulvinula convexella).

Het groot moskussentje komt volgens de literatuur vooral langs schelpenpaden voor. Helaas zijn de schelpenpaden in Nederland langzamerhand door asfalt vervangen, maar door het Ritskebos is nog een schelpenpad aangelegd, wat onmiddellijk zeldzame paddenstoelen oplevert.

In het veld zijn natuurlijk niet alle paddenstoelen direct te benoemen. Bij determinatie van de vele korstzwammen bleek er een nieuwe soort voor Friesland meegenomen te zijn. Het roestgeel rouwkorstje (Tomentella bryophila) is een zeldzame soort die een voorkeur lijkt te hebben voor een enigszins basisch milieu. Mogelijk dat het schelpenpad ook voor deze soort van belang is.

groot moskussentje (©Sjoerd Greydanus)
groot moskussentje
(©Sjoerd Greydanus)

Recreatiegebied De Potten (Sneek) (10-06-2019)

Sinds enkele jaren houdt de Paddenstoelen Werkgroep Friesland het merendeel van haar excursies in gebieden waar nog relatief weinig soorten paddenstoelen bekend zijn, maar waar theoretisch veel soorten verwacht kunnen worden. Ook het recreatiegebied De Potten bij Sneek behoort bij deze gebieden. Het recreatiegebied rondom de voormalige zandwitput is erg gevarieerd, met bosschages, grasvelden en oevers. Weliswaar waren in het betreffende kilometerhok (177-560) al een honderdtal soorten genoteerd, maar korstzwammen en ascomyceten waren afwezig. Dus, het leek zeker mogelijk om tijdens de voorjaarsexcursie op 25 mei voor dit gebied een groot aantal nieuwe soorten te ontdekken.

Omdat het in de voorafgaande weken nauwelijks geregend had, waren in eerste instantie de verwachtingen gematigd. Een goede indicatie voor het verloop van een excursie is het parkeerterrein. Als rondom het parkeerterrein al soorten staan, kan met een gerust hart de excursie begonnen worden. Voor deze excursie zorgden enkele exemplaren van de bleke franjehoed (Psathyrella candolleana) voor het goede begin.

zadelzwam, loodgrijze bovist en gazonvlekplaat (©Sjoerd Greydanus)
zadelzwam, loodgrijze bovist en gazonvlekplaat
(©Sjoerd Greydanus)

Door de dichte onderbegroeiing waren de bosschages niet echt toegankelijk, maar afgevallen takken aan de randen leverden al snel enkele nieuwe soorten voor het gebied, zoals de vlakke essenkogelzwam (Hypoxylon petriniae), de donzige korstzwam (Cylindrobasidium laeve), de berijpte schorszwam (Peniophora lycii) en het berkenschorsschijfje (Berkeschorsschijfje). Op plekken waar was uitgedund, groeide op talloze stronken de zadelzwam (Polyporus squamosus).

Gelukkig groeiden in de plantsoenen ook nog verschillende soorten paddenstoelen die door uitdrogingen of veroudering niet altijd even gemakkelijk herkenbaar waren. Van de loodgrijze bovist (Bovista plumbea) was de buitenzijde al opengebroken, maar het was nog niet geheel duidelijk of de binnenzijde uiteindelijk naar grijs of zwart zou verkleuren. Maar microscopisch verschilt de loodgrijze bovist ook van de zwartwordende bovist (Bovista nigrescens). Ook de vroege leemhoed (Agrocybe praecox) en het voorjaarsbreeksteeltje (Pholiotina aporos) moesten microscopisch gecontroleerd worden, omdat ze beide hun kenmerkende ring op de steel kwijt waren. De gazonvlekplaat (Panaeolina foenisecii) daarentegen blijft meestal duidelijk herkenbaar doordat bij opdrogen de rand van de hoed donker blijft.

lisdoddespleetlip(©Gosse Haga)
lisdoddespleetlip (©Gosse Haga)

Langs de oevers van het recreatiemeer was het zonder twijfel nog vochtig en nat, en dus werden de nog half in het water liggende plantenresten goed bekeken.

Op bladeren van lisdodde leverde dit een eerste vondst van Friesland op. De lisdoddespleetlip (Lophodermium typhinum) is waarschijnlijk een algemene soort die overal op rottende bladeren van lisdoddes groeit, maar de lastige groeiplek houdt deze soort zeldzaam.

Op riet groeiden het rietfranjekelkje (Lachnum controversum) en het rietstippelkogeltje (Lophiostoma arundinaceum). Ook de laatste soort was nog niet eerder in Friesland gemeld.

In totaal werden 31 soorten gevonden, waarvan twintig nog niet eerder in het gebied waren aangetroffen. Enkele waargenomen soorten waren: